Gamen, kijken, gokken: hoe de gamewereld en de gokindustrie steeds meer in elkaar overlopen

Speel je wel eens GTA, FIFA of League of Legends? Dan ben je zeker niet de enige: meer dan 60% van de Vlaamse studenten gamet wel eens. Ook in Limburg is gaming overal zichtbaar. Misschien ben je al eens langsgegaan bij de Red Bull Gaming Hub van Hogeschool PXL, of bracht je afgelopen zomer een bezoekje aan de E-rena tent op Pukkelpop. Het toont hoe populair gaming is onder jongeren. Maar naast gaming is er ook een ander, minder zichtbaar fenomeen gegroeid: esports betting. Wat is dat precies? En waarom is die stap van gamen naar gokken soms kleiner dan je verwacht? Niels Bibert, onderzoeker en wetenschapscommunicator aan UHasselt, legt het uit.

Van sportfan tot onderzoeker

Niels Bibert is communicatiewetenschapper met een passie voor zowel sport als videogames. Toen hij de kans kreeg om een doctoraat te starten, stelde hij zichzelf een vraag: hoe kan ik die twee werelden combineren? Het onderzoeken van sportweddenschappen leek een logisch antwoord, maar toen botste hij op iets nieuws: het wedden op esports. "Het was een heel niche-topic waar niet veel kennis over beschikbaar was, waardoor ik echt van de basis moest starten", vertelt hij. Dat bleek uiteindelijk een voordeel: hij verzamelde nieuwe inzichten en kreeg exclusieve toegang tot de data van de Belgische Kansspelcommissie. 

Esports: sport of spel?

Om te begrijpen hoe je kan wedden op esports, moet je eerst weten wat esports zijn. Kenniscentrum Mediawijs beschrijft het als professionele, competitieve videogames waarbij professionele spelers of teams tegen elkaar strijden, vaak in de vorm van toernooien. Denk aan games zoals League of Legends, Fortnite en FIFA, maar dan met presentatoren, sponsors, toeschouwers en prijzengeld. Niels beschrijft dit fenomeen als een vorm van sportificatie: "Je gaat sportkenmerken toepassen op iets dat oorspronkelijk weinig of zelfs niets met sport te maken had." Teams, competities, kampioenschappen, supporters, prijzen, … Het zijn stuk voor stuk kenmerken die normaal thuishoren in de sportwereld, maar nu steeds meer aanwezig zijn in de gamewereld. Voor echte esporters is het dan ook geen hobby. Het zijn professionele gamers die fulltime trainen en soms een salaris verdienen. Speel je zelf wel eens online tegen je vrienden? Dan ben je helaas nog geen esporter. 

Third-order gameplay: Gamen, kijken en gokken

Esports is dus het samenspel van sport en games. Maar wat gebeurt er als daar nog een derde element bijkomt, namelijk gokken? Dan beland je in de wereld van esports betting. Niels legt het in zijn onderzoek uit met een bijzonder handig concept: third-order gameplay. Het idee is simpel. Je speelt FIFA met je vrienden op de zetel met wat snacks erbij: dat is first-order gameplay, gewoon gamen voor je plezier. Maar wanneer dat FIFA-spelletje opeens competitiever wordt met teams, toernooien en kampioenschappen, wordt het second-order gameplay: het spel transformeert eerder naar een vorm van sport. En dan komt die derde laag: je zit thuis dat professionele FIFA-toernooi te kijken en denkt er zeker van te zijn wie er zal wal winnen. Je gaat naar zo’n gokwebsite en zet 10 euro in. Wint jouw team? Dan krijg je je inzet terug plus extra. Verlies je? Dan ben je je tien euro kwijt. Dat is de third-order gameplay, oftewel wedden op esports. “Wedden is een kansspel”, legt Niels uit. “De uitkomst hangt af van een toevallige gebeurtenis die je totaal niet kan controleren”. Eigenlijk speel je dus een kansspel bovenop het spel dat je al volgt.

Wat dat zo interessant – en tegelijk zo gevaarlijk – maakt, is hoe vloeiend die overgang aanvoelt. Je begint gezellig met gamen, vervolgens kijk je enkele toernooien, en opeens lijkt die stap naar wedden veel kleiner en logischer. Je blijft namelijk in dezelfde wereld.

Unieke inzichten uit België

Wat het onderzoek van Niels zo uniek maakt, is zijn toegang tot de data van de Belgische Kansspelcommissie. De cijfers liegen er niet om: in drie jaar werd er in België maar liefst dertien miljoen euro ingezet op esport via legale platformen. Dat is veel geld, maar eigenlijk is dat maar 0,55% van de totale omzet van de Belgische gokindustrie. Esports betting is dus groot genoeg om ons zorgen over te maken, maar blijft voorlopig wel nog een niche: slechts één op de tien gamers wedt er effectief op.

Opvallend is ook waar de gokpunten zich bevinden. Wie in Henegouwen of Brussel woont, heeft statistisch gezien veel meer gokpunten in de buurt dan wie in Vlaams-Brabant woont. In Limburg is er gemiddeld één wedkantoor per 5.753 inwoners. Niels stelt vast dat die verdeling een patroon volgt: regio's met een lager gemiddeld inkomen tellen meer fysieke gokpunten per inwoner.

En op welke games wordt er dan gewed? De absolute favoriet is de shootergame CS:GO, gevolgd door de strategische game League of Legends en de populaire voetbalgame FIFA. Precies de spellen met veel fans en grote toernooien, wat ze extra aantrekkelijk maakt om op te wedden.

Wie is de esportsgokker?

Uit het onderzoek komt een duidelijk profiel naar voren. Zo blijkt dat 90% van de esports-gokkers mannen zijn. Dit hangt samen met de verdeling binnen gaming zelf, waar jongens nog steeds de grootste groep vormen. Kijk jij vaak naar esportstoernooien? Dan is de kans ook groter dat je al eens een gokje durft te wagen. Het is namelijk niet zozeer het spelen van games dat voorspelt of iemand gaat wedden, maar wel het kijken ernaar. Daarnaast zijn esportsgokkers vaak geen nieuwkomers in de gokwereld. Veel van hen hebben al ervaring met traditionele sportweddenschappen, poker of casinospellen. 

Maar het meest verrassende inzicht gaat over waarom mensen gokken. Het lijkt logisch dat sociale redenen een grote rol zouden spelen, maar dat bleek niet zo te zijn. "We weten uit voorgaand onderzoek dat het plaatsen en nadenken over weddenschappen een wat meer individuele ervaring is in vergelijking met het bekijken van een wedstrijd of het spelen van een game. Hoewel er zeker ook studies zijn die het sociale karakter van sommige gokvormen benadrukken, lijkt dat volgens onze bevindingen minder te spelen bij het gokken op esports. Het gaat vooral om de individuele kick, de uitdaging van het juist voorspellen en de kans op winst", vertelt hij.

De illusie van controle

Je kent het spel, je weet wie de beste spelers zijn, en je hebt al honderden matches gekeken, dus je durft nog eens een gokje te wagen. Maar is dat wel zo slim? Mensen wedden op esports omdat ze zich een expert voelen. Maar Niels legt bloot waarom dat een illusie is. "We kunnen niet zo goed omgaan met onzekerheid. We proberen altijd een manier te zoeken om ermee om te gaan: een manier is om dingen te voorspellen." Dat is meestal best nuttig, maar bij kansspelen werkt het tegen je. Je neemt het als gokker op tegen een grote gokindustrie die gebruik maakt van onzichtbare middelen zoals algoritmen om zo juist mogelijk te voorspellen wie zal winnen. Hoe goed je de teams ook kent: het informatievoordeel ligt altijd aan hun kant. De gokindustrie weet dat. Ze speelt er bewust op in, via campagnes die je uitdagen om te testen wie het best kan voorspellen. 

Daar stopt het niet. Onderzoekers spreken van gamblification: de manier waarop de gamingindustrie gokken steeds meer als een normaal onderdeel van de gamingcultuur presenteert. Denk aan reclame, influencer-marketing en sponsoring. “Maar ze willen ook bij die mensen hun andere producten bekendmaken”, vertelt Niels. Stel: je bezoekt een website om een esports-wedstrijd te volgen en er even op te wedden. Dan zie je op diezelfde pagina ook een knop naar gewone sportweddenschappen, en daarnaast eentje om naar het online casino te gaan. Dat is geen toeval. Esports is dus niet het eindpunt,  maar ook een ingang.

Wat nu?

België greep de afgelopen jaren in: de minimumleeftijd voor gokken ging van 18 naar 21, en er werd een reclameverbod ingevoerd voor goksites. Maar handhaving blijft lastig, zeker online. Als je zelf gamet of op games wedt, is het vooral goed om je bewust te zijn van het verdienmodel dat achter die wereld schuilgaat. Niels' onderzoek herinnert ons er namelijk dat de grens tussen gamen, kijken en gokken dunner is dan we denken. Maar ook dat gamen aan het einde van de dag vooral moet draaien om één ding: het plezier van het spel zelf.

Wil je meer lezen? Het volledige doctoraatsonderzoek van Niels Bibert is online beschikbaar.Heb je vragen over je eigen game- of gokgedrag? Dan kun je altijd volledig anoniem terecht bij De Druglijn voor een gesprek of een zelftest.