Netflix vs. cinema is niet zo’n verloren strijd als men denkt

Het nieuws over de mogelijke overname ontketende vrijwel meteen een hevige online discussie, met opvallend veel rouw vanuit de filmcommunity. De angst leeft dat films door zulke deals sneller op streamingdiensten zouden belanden, in plaats van eerst hun weg te vinden naar het grote scherm. 

Achter die reacties schuilt echter een bredere onzekerheid: cinema voelt steeds minder vanzelfsprekend. Voor veel jongeren is een avondje film kijken geen spontaan uitje meer, maar een afweging. Tickets zijn duur, snacks nog duurder en films verschijnen vaak kort daarna toch online. De vraag dringt zich op of cinema haar plaats aan het verliezen is, niet alleen in het medialandschap, maar ook in het leven van de volgende generaties.

De échte dreiging: kwantiteit boven kwaliteit

Volgens Croisiaux is er voorlopig geen reden tot paniek. “De toekomst van cinema komt door deze overname denk ik niet direct in het gedrang. Waar ik wél zorgen over maak, is de kwaliteit van Netflix.” Ze legt uit dat de streaminggigant films aan de lopende band produceert. “Er komt ontzettend veel uit, maar de kwaliteit ervan is, hoe langer hoe meer, vaak ver zoek. Ik hoop dat ze de kwaliteit van Warner Bros mee overnemen en het niet makkelijk kijken gaan maken.”

"Streaming bedreigt niet de zaal, maar de film zelf"

Wat bijdraagt aan het gevoel dat cinema op sterven na dood is, is volgens haar dat veel mensen denken dat de creativiteit van de filmwereld ver zoek is. Sequals, remakes en live-actions domineren het aanbod, terwijl echt nieuwe verhalen zelden opvallen. “Ik zie dat de originaliteit vooral op streamingdiensten vaak zoek is. In film heb ik dat gevoel helemaal niet,” zegt Croisiaux.

Bij Cinema ZED, dat als arthouse cinema werkt, ligt de focus op kleinkunst en kwaliteit. Ze nemen films af van distributiehuizen die producties uit verschillende landen en culturen aanbieden. “In tegenstelling tot Kinepolis, dat vooral Amerikaanse blockbusters programmeert en daardoor afhankelijk is van grote spelers zoals Warner Bros, hoeven wij ons daar geen zorgen over te maken.”

Kortom, volgens Croisiaux staat niet de zaal onder druk, maar de film zelf. Streaming bedreigt vooral het commerciële midden, niet de artistieke randen van de cinemawereld.

De blijvende kracht van de cinema-ervaring

De echte vraag onder al die zorgen over streaming en overnames is volgens Croisiaux niet of cinema verdwijnt, maar waarom mensen er minder vaak naartoe gaan en welke meerwaarde een bioscoopbezoek vandaag nog kan bieden. Voor haar ligt die waarde vooral in de ervaring zelf. “De kwaliteit van beeld en geluid in een cinema kun je thuis bij lange na niet evenaren,” zegt ze. 

Natuurlijk gaat ook zij niet elke film in de bioscoop zien. “Het hangt ervan af of een film kwalitatief goed genoeg is. Sommige films hebben zo’n speciaal licht- of camerawerk dat het gewoon veel beter binnenkomt met een goede geluidsinstallatie en een groot scherm,” legt ze uit.

Maar het gaat niet alleen om technische perfectie. Voor veel bezoekers is een bezoek aan een arthouse cinema zoals ZED ook een sociaal moment. Samen een film beleven en napraten met vrienden of medebezoekers, dat geeft volgens Croisiaux een dimensie die streamingdiensten nooit kunnen bieden. Het is dat samenzijn, gecombineerd met kwaliteitsvolle films, dat de bioscoopbeleving voor haar onvervangbaar maakt.

Wat dan met dat prijskaartje?

Hoewel er dus wel degelijk nog steeds een meerwaarde is aan een cinemabezoek, zijn er toch veel mensen die de ervaring aan zich voorbij laten gaan. Wie naar de reden vraagt, krijgt in 99% van de gevallen hetzelfde antwoord: het dure prijskaartje dat er vaak mee gepaard gaat.

“Het grote verschil is dat Cinema ZED een vzw is en Kinepolis en Pathé bedrijven zijn mét een winstoogpunt,” deelt Croisiaux. “Die winst is één van hun belangrijkste drijfveren, terwijl wij het eerder doen vanuit een passie voor film.” Die winst wordt onder andere binnengehaald met (dure) snacks, maar ook de zaal waarin je zit doet de prijs al snel de hoogte in schieten.

Bij Kinepolis is er een hele reeks speciale zalen die de ervaring zouden moeten verbeteren: Laser Ultra, Screen X, IMAX en 4DX. De vraag is in hoeverre die technologie de filmervaring écht verrijkt, of is het toch vooral een slimme marketingtruc? “Bestaan er nog screenings in gewone zalen bij Kinepolis?” lacht Croisiaux. “IMAX heeft zéker zijn meerwaarde, maar alsnog vind ik het redelijk prijzig. De andere formules merk ik nauwelijks een verschil bij en vind ik eerder overbodig.” 

Hoe je het ook draait of keert, het prijskaartje van een filmbezoek wordt verhoogt en vaak zonder dat mensen zich daar zelfs bewust van zijn. “De transparantie is ver zoek. Vroeger zag je de basisprijs en hoeveel je bijbetaalde voor een speciale zaal apart staan. Nu krijg je gewoon één algemene prijs.”

"Hoe hoger de prijs, hoe hoger de drempel naar cultuur"

Ook het verhoogde btw-tarief dreigt de prijzen opnieuw omhoog te duwen. Hoewel die verhoging een vzw zoals Cinema ZED niet rechtstreeks treft, noemt Croisiaux dat een zorgwekkende evolutie. “De grote spelers hebben het de laatste jaren sowieso moeilijk, maar ook kleinere, particuliere cinema’s zoals de Roxy in Koersel vallen wél onder die verhoging. Dat zijn mensen die dit met hart en ziel doen.” Volgens haar wordt zo de drempel naar cultuurbeleving alleen maar hoger, terwijl die vandaag sowieso al bijzonder hoog ligt.

Geen snacks, geen afleiding

Cinema ZED doet het dus niet om winst te maken op snacks. Toch is dat niet de enige reden waarom er in hun zalen een uitgesproken ‘no snacks’-beleid geldt. “Het is zeker ook principieel,” vertelt Croisiaux. “Wij gaan echt voor de pure filmbeleving: geen snacks, geen reclame, geen pauze en geen gsm’s.” Net die focus maakt volgens haar het verschil tussen een arthouse cinema en een grote speler als Kinepolis.

Zelfs met initiatieven zoals een Cine K-zaal slaagt de Kinepolis er niet in om echte filmliefhebbers te overtuigen. “Je ziet dat grote ketens proberen elementen van arthouse cinema te integreren, omdat ze merken dat het werkt,” legt ze uit. “Maar dat is een ander publiek." "Mensen die naar een arthouse cinema komen, wíllen geen Kinepolis.” Voor hen draait cinema niet om extra’s, maar om aandacht, concentratie en respect voor de film.

"De community rond cinema is één van de mooiste aspecten ervan"

Die gedeelde houding zorgt ook voor een sterke community. In Cinema ZED worden mensen dan ook effectief aangesproken op telefoongebruik, blijven mensen na de film vaak nog hangen om na te praten en keren bezoekers regelmatig terug. “We herkennen vaste gezichten, en dat is voor mij de mooiste waardering,” zegt Croisiaux. De cinema wordt zo niet alleen een plek om films te kijken, maar ook om ze samen te beleven.

Netflix op kot, cinema in de kou?

Dat cinema-bezoekje komt dus onder druk te staan voor kunst- en filmliefhebbers, maar hoe zit dat met ieders favoriete doelgroep: jongeren? Gaan zij minder naar de cinema door het prijskaartje, of speelt er meer mee dan dat? Volgens Croisiaux ligt de oorzaak dieper: “Veel jongeren hebben hun ‘uitgangsmoment’ gemist tijdens corona. In die periode is er een grote mentaliteitswijziging geweest. Studenten blijven nu sneller op kot om samen Netflix te kijken.”

Om daar tegenwicht te bieden, zet Cinema ZED bewust in op jongeren. Zo organiseren ze elke maand een student night, met een goedkoper tarief voor wie een geldige studentenkaart heeft. Bovendien mogen studenten zelf voorstellen doen voor de programmatie van die avond. Daarnaast werkt de cinema samen met scholen en onderwijsinstellingen, met filmvertoningen en omkadering die jongeren opnieuw in contact moeten brengen met film als kunstvorm. Het doel is duidelijk: filmcultuur opnieuw introduceren bij een generatie die ze deels dreigde te verliezen.

Bekijk welke films programmator Nathalie al zeker wil gaan zien:

Horizonverbreding & connectie

Volgens Croisiaux zijn jongeren zeker niet minder cinefiel dan vroeger. Hun relatie met film is veranderd, maar de interesse is er nog steeds. Net daarom vindt ze het zo belangrijk dat jongeren blijven komen. Een cinema-ervaring biedt volgens haar meer dan ontspanning alleen: het is een culturele verbreding. Je ziet verhalen die inspireren, raken of confronteren, en waar je nadien met anderen over kan praten. Je legt nieuwe connecties, ontmoet andere mensen en kijkt verder dan je eigen bubbel.

Jongeren beleven film vandaag anders dan vorige generaties, maar dat maakt hen niet minder betrokken. Streaming heeft het kijkgedrag veranderd, maar niet de nood aan verhalen, beleving en ontmoeting weggenomen. Arthouse cinema’s zoals Cinema ZED tonen volgens Croisiaux aan dat kwaliteit, context en community nog steeds werken, óók bij een jong publiek. Samen film kijken, respect voor de zaal en blijven napraten na de film zorgen voor een ervaring die je thuis simpelweg niet kan nabootsen.

"Cinema hoeft geen verloren kunst te zijn, zolang jongeren mee bepalen hoe die beleven"

Voorwaarde is wel dat jongeren zich betrokken voelen. “Laat ons weten wat jullie willen,” klinkt het bij Croisiaux. Studenten mogen suggesties doen, ideeën aanbrengen en zelfs mee nadenken over het programma. Voor haar ligt de toekomst van cinema dan ook niet in nóg grotere schermen of duurdere zetels, maar in betrokkenheid. Cinema hoeft geen verloren kunst te zijn voor de volgende generaties, zolang er ruimte blijft om haar samen vorm te geven.

Met dank aan Nathalie Croisiaux, Cinema ZED Hasselt
Scheepvaartkaai, Kaai 16, 3500 Hasselt
www.cinemazed.be/hasselt